Nirvana Shatkam

निर्वाणषट्कम्

Six verses of Advaita by Adi Shankaracharya, also called Ātma Ṣaṭkam. Each verse strips away one more layer the seeker mistakes for the self — mind and senses, breath and body, emotion and merit, kinship and death — and closes on the same refrain: cidānandarūpaḥ śivo'ham — I am consciousness and bliss, I am Shiva.

1

मनोबुद्ध्यहङ्कारचित्तानि नाहं न च श्रोत्रजिह्वे न च घ्राणनेत्रे ।
न च व्योम भूमिर्न तेजो न वायुः चिदानन्दरूपः शिवोऽहम् शिवोऽहम् ॥ १ ॥

manobuddhyahankarachittani naham na cha shrotrajihve na cha ghrananetre |
na cha vyoma bhumirna tejo na vayuh chidanandarupah shivoham shivoham || 1 ||

मनः-बुद्धि-अहङ्कार-चित्तानि न अहम् न च श्रोत्र-जिह्वे न च घ्राण-नेत्रे ।
न च व्योम भूमिः न तेजः न वायुः चित्-आनन्द-रूपः शिवः अहम् शिवः अहम् ॥ १ ॥

manaḥ-buddhi-ahaṅkāra-cittāni na aham na ca śrotra-jihve na ca ghrāṇa-netre |
na ca vyoma bhūmiḥ na tejaḥ na vāyuḥ cit-ānanda-rūpaḥ śivaḥ aham śivaḥ aham || 1 ||

मन, बुद्धि, अहंकार और चित्त — मैं इनमें से कोई नहीं हूँ। न मैं कान और जीभ हूँ, न नाक और नेत्र। न मैं आकाश हूँ, न पृथ्वी, न अग्नि, न वायु। मैं चित् और आनन्द का स्वरूप हूँ — मैं शिव हूँ, मैं शिव हूँ।

I am not the mind, nor the intellect, nor the ego, nor the storehouse of memory. Nor am I the ears and the tongue, nor the nose and the eyes. Nor am I space, nor earth, nor fire, nor air. I am of the nature of consciousness and bliss — I am Shiva, I am Shiva.

2

न च प्राणसंज्ञो न वै पञ्चवायुः न वा सप्तधातुर्न वा पञ्चकोशः ।
न वाक्पाणिपादं न चोपस्थपायु चिदानन्दरूपः शिवोऽहम् शिवोऽहम् ॥ २ ॥

na cha pranasangyo na vai panchavayuh na va saptadhaturna va panchakoshah |
na vakpanipadam na chopasthapayu chidanandarupah shivoham shivoham || 2 ||

न च प्राण-संज्ञः न वै पञ्च-वायुः न वा सप्त-धातुः न वा पञ्च-कोशः ।
न वाक्-पाणि-पादम् न च उपस्थ-पायु चित्-आनन्द-रूपः शिवः अहम् शिवः अहम् ॥ २ ॥

na ca prāṇa-saṃjñaḥ na vai pañca-vāyuḥ na vā sapta-dhātuḥ na vā pañca-kośaḥ |
na vāk-pāṇi-pādam na ca upastha-pāyu cit-ānanda-rūpaḥ śivaḥ aham śivaḥ aham || 2 ||

न मैं प्राण नामक शक्ति हूँ, न पाँच प्राण-वायु (प्राण, अपान, व्यान, उदान, समान)। न मैं सात धातुएँ हूँ, न पाँच कोश। न वाणी, न हाथ, न पाँव, न जनन और मल-त्याग की इन्द्रियाँ। मैं चित् और आनन्द का स्वरूप हूँ — मैं शिव हूँ, मैं शिव हूँ।

I am not what is called the life-force, nor the five vital airs. Nor am I the seven constituents of the body, nor its five sheaths. Nor am I speech, the hands or the feet, nor the organs of generation and excretion. I am of the nature of consciousness and bliss — I am Shiva, I am Shiva.

3

न मे द्वेषरागौ न मे लोभमोहौ मदो नैव मे नैव मात्सर्यभावः ।
न धर्मो न चार्थो न कामो न मोक्षः चिदानन्दरूपः शिवोऽहम् शिवोऽहम् ॥ ३ ॥

na me dvesharagau na me lobhamohau mado naiva me naiva matsaryabhavah |
na dharmo na chartho na kamo na mokshah chidanandarupah shivoham shivoham || 3 ||

न मे द्वेष-रागौ न मे लोभ-मोहौ मदः न एव मे न एव मात्सर्य-भावः ।
न धर्मः न च अर्थः न कामः न मोक्षः चित्-आनन्द-रूपः शिवः अहम् शिवः अहम् ॥ ३ ॥

na me dveṣa-rāgau na me lobha-mohau madaḥ na eva me na eva mātsarya-bhāvaḥ |
na dharmaḥ na ca arthaḥ na kāmaḥ na mokṣaḥ cit-ānanda-rūpaḥ śivaḥ aham śivaḥ aham || 3 ||

मुझमें न द्वेष है न राग, न लोभ है न मोह। न मुझमें मद है, न ईर्ष्या का भाव। न धर्म, न अर्थ, न काम, न मोक्ष — इन चारों पुरुषार्थों से भी मैं परे हूँ। मैं चित् और आनन्द का स्वरूप हूँ — मैं शिव हूँ, मैं शिव हूँ।

In me there is neither hatred nor attachment, neither greed nor delusion. There is no pride in me, and no envy either. Neither duty, nor wealth, nor desire, nor even liberation. I am of the nature of consciousness and bliss — I am Shiva, I am Shiva.

4

न पुण्यं न पापं न सौख्यं न दुःखं न मन्त्रो न तीर्थं न वेदा न यज्ञाः ।
अहं भोजनं नैव भोज्यं न भोक्ता चिदानन्दरूपः शिवोऽहम् शिवोऽहम् ॥ ४ ॥

na punyam na papam na saukhyam na duhkham na mantro na tirtham na veda na yagyah |
aham bhojanam naiva bhojyam na bhokta chidanandarupah shivoham shivoham || 4 ||

न पुण्यम् न पापम् न सौख्यम् न दुःखम् न मन्त्रः न तीर्थम् न वेदाः न यज्ञाः ।
अहम् भोजनम् न एव भोज्यम् न भोक्ता चित्-आनन्द-रूपः शिवः अहम् शिवः अहम् ॥ ४ ॥

na puṇyam na pāpam na saukhyam na duḥkham na mantraḥ na tīrtham na vedāḥ na yajñāḥ |
aham bhojanam na eva bhojyam na bhoktā cit-ānanda-rūpaḥ śivaḥ aham śivaḥ aham || 4 ||

न पुण्य, न पाप; न सुख, न दुःख। न मन्त्र, न तीर्थ, न वेद, न यज्ञ। न मैं भोग हूँ, न भोगी जाने वाली वस्तु, न भोक्ता। मैं चित् और आनन्द का स्वरूप हूँ — मैं शिव हूँ, मैं शिव हूँ।

Neither merit nor sin, neither happiness nor sorrow. Neither mantra, nor place of pilgrimage, nor the Vedas, nor sacrifices. I am neither the enjoying, nor the thing enjoyed, nor the enjoyer. I am of the nature of consciousness and bliss — I am Shiva, I am Shiva.

5

न मृत्युर्न शङ्का न मे जातिभेदः पिता नैव मे नैव माता न जन्म ।
न बन्धुर्न मित्रं गुरुर्नैव शिष्यः चिदानन्दरूपः शिवोऽहम् शिवोऽहम् ॥ ५ ॥

na mrityurna shanka na me jatibhedah pita naiva me naiva mata na janma |
na bandhurna mitram gururnaiva shishyah chidanandarupah shivoham shivoham || 5 ||

न मृत्युः न शङ्का न मे जाति-भेदः पिता न एव मे न एव माता न जन्म ।
न बन्धुः न मित्रम् गुरुः न एव शिष्यः चित्-आनन्द-रूपः शिवः अहम् शिवः अहम् ॥ ५ ॥

na mṛtyuḥ na śaṅkā na me jāti-bhedaḥ pitā na eva me na eva mātā na janma |
na bandhuḥ na mitram guruḥ na eva śiṣyaḥ cit-ānanda-rūpaḥ śivaḥ aham śivaḥ aham || 5 ||

न मृत्यु है, न उसकी शंका; न मुझमें जाति का कोई भेद। न मेरा कोई पिता है, न माता, न जन्म। न कोई बन्धु, न मित्र, न गुरु, न शिष्य। मैं चित् और आनन्द का स्वरूप हूँ — मैं शिव हूँ, मैं शिव हूँ।

There is no death for me, nor fear of it, nor any distinction of birth. I have no father, no mother, and no birth. No kinsman, no friend, no teacher, and no disciple. I am of the nature of consciousness and bliss — I am Shiva, I am Shiva.

6

अहं निर्विकल्पो निराकाररूपो विभुत्वाच्च सर्वत्र सर्वेन्द्रियाणाम् ।
न चासङ्गतं नैव मुक्तिर्न मेयः चिदानन्दरूपः शिवोऽहम् शिवोऽहम् ॥ ६ ॥

aham nirvikalpo nirakararupo vibhutvachcha sarvatra sarvendriyanam |
na chasangatam naiva muktirna meyah chidanandarupah shivoham shivoham || 6 ||

अहम् निर्विकल्पः निराकार-रूपः विभुत्वात् च सर्वत्र सर्व-इन्द्रियाणाम् ।
न च आसङ्गतम् न एव मुक्तिः न मेयः चित्-आनन्द-रूपः शिवः अहम् शिवः अहम् ॥ ६ ॥

aham nirvikalpaḥ nirākāra-rūpaḥ vibhutvāt ca sarvatra sarva-indriyāṇām |
na ca āsaṅgatam na eva muktiḥ na meyaḥ cit-ānanda-rūpaḥ śivaḥ aham śivaḥ aham || 6 ||

मैं निर्विकल्प हूँ, निराकार स्वरूप हूँ। व्यापक होने के कारण मैं सर्वत्र हूँ और सब इन्द्रियों का आधार हूँ। न मेरी किसी से आसक्ति है, न मुझे बन्धन से मुक्ति चाहिए, न मैं मापा जा सकता हूँ। मैं चित् और आनन्द का स्वरूप हूँ — मैं शिव हूँ, मैं शिव हूँ।

I am beyond every division of thought, and my form is formlessness. Being all-pervading, I am everywhere, underlying all the senses. I am not bound to anything, nor am I liberated, nor can I be measured or known as an object. I am of the nature of consciousness and bliss — I am Shiva, I am Shiva.