Shiva Tandava Stotram

शिवताण्डवस्तोत्रम्

Rāvaṇa's hymn to Shiva as the dancer of the Tāṇḍava, opening "jaṭāṭavīgalajjala". Its rolling verses thunder with the sound of the dance — the ḍamaru and the mṛdaṅga, the Gaṅgā tossing in his locks, the fire blazing on his brow — then turn inward, longing for a mind that sees stone and bed, friend and foe alike, and a life spent chanting his name. Recited at the close of worship, especially at pradoṣa.

1

जटाटवीगलज्जलप्रवाहपावितस्थले गलेऽवलम्ब्य लम्बितां भुजङ्गतुङ्गमालिकाम् ।
डमड्डमड्डमड्डमन्निनादवड्डमर्वयं चकार चण्डताण्डवं तनोतु नः शिवः शिवम् ॥ १ ॥

जटा-अटवी-गलत्-जल-प्रवाह-पावित-स्थले गले अवलम्ब्य लम्बिताम् भुजङ्ग-तुङ्ग-मालिकाम् ।
डमत्-डमत्-डमत्-डमत्-निनादवत्-डमरु अयम् चकार चण्ड-ताण्डवम् तनोतु नः शिवः शिवम् ॥ १ ॥

jaṭā-aṭavī-galat-jala-pravāha-pāvita-sthale gale avalambya lambitām bhujaṅga-tuṅga-mālikām.
ḍamat-ḍamat-ḍamat-ḍamat-ninādavat-ḍamaru ayam cakāra caṇḍa-tāṇḍavam tanotu naḥ śivaḥ śivam.

जटा-अटवी-गलत्-जल-प्रवाह-पावित-स्थले (jaṭā-aṭavī-galat-jala-pravāha-pāvita-sthale)जटा-रूपी वन से झरते जल के प्रवाह से पवित्र हुए स्थान परगले (gale)गले मेंअवलम्ब्य (avalambya)डालकरलम्बिताम् (lambitām)लटकती हुईभुजङ्ग-तुङ्ग-मालिकाम् (bhujaṅga-tuṅga-mālikām)सर्पों की विशाल माला कोडमत्-डमत्-डमत्-डमत्-निनादवत्-डमरु (ḍamat-ḍamat-ḍamat-ḍamat-ninādavat-ḍamaru)"डमड् डमड्" नाद करता डमरूअयम् (ayam)यहचकार (cakāra)कियाचण्ड-ताण्डवम् (caṇḍa-tāṇḍavam)प्रचण्ड ताण्डवतनोतु (tanotu)विस्तार करेंनः (naḥ)हमारे लिएशिवः (śivaḥ)शिवशिवम् (śivam)कल्याण

जटा-अटवी-गलत्-जल-प्रवाह-पावित-स्थले (jaṭā-aṭavī-galat-jala-pravāha-pāvita-sthale)on ground made holy by the stream pouring from the forest of his locksगले (gale)about the neckअवलम्ब्य (avalambya)having hungलम्बिताम् (lambitām)hanging longभुजङ्ग-तुङ्ग-मालिकाम् (bhujaṅga-tuṅga-mālikām)a mighty garland of serpentsडमत्-डमत्-डमत्-डमत्-निनादवत्-डमरु (ḍamat-ḍamat-ḍamat-ḍamat-ninādavat-ḍamaru)the drum resounding "ḍamaḍ ḍamaḍ"अयम् (ayam)thisचकार (cakāra)performedचण्ड-ताण्डवम् (caṇḍa-tāṇḍavam)the fierce Tāṇḍavaतनोतु (tanotu)may he spreadनः (naḥ)for usशिवः (śivaḥ)Śivaशिवम् (śivam)blessing

जटा-रूपी वन से झरते गंगा-जल के प्रवाह से पवित्र हुए स्थान पर, गले में लटकती हुई विशाल सर्पों की माला धारण करके, डमरू की "डमड् डमड् डमड् डमड्" गूँजती ध्वनि के साथ जिन्होंने प्रचण्ड ताण्डव नृत्य किया — वे शिव हमारा कल्याण करें।

On ground made holy by the stream pouring from the forest of his matted locks, hanging about his neck a long garland of mighty serpents, to the ḍamaru drum resounding "ḍamaḍ ḍamaḍ ḍamaḍ ḍamaḍ", he danced the fierce Tāṇḍava — may that Śiva spread his blessing over us.

2

जटाकटाहसम्भ्रमभ्रमन्निलिम्पनिर्झरीविलोलवीचिवल्लरीविराजमानमूर्धनि ।
धगद्धगद्धगज्ज्वलल्ललाटपट्टपावके किशोरचन्द्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं मम ॥ २ ॥

जटा-कटाह-सम्भ्रम-भ्रमत्-निलिम्प-निर्झरी-विलोल-वीचि-वल्लरी-विराजमान-मूर्धनि ।
धगत्-धगत्-धगत्-ज्वलत्-ललाट-पट्ट-पावके किशोर-चन्द्र-शेखरे रतिः प्रतिक्षणम् मम ॥ २ ॥

jaṭā-kaṭāha-sambhrama-bhramat-nilimpa-nirjharī-vilola-vīci-vallarī-virājamāna-mūrdhani.
dhagat-dhagat-dhagat-jvalat-lalāṭa-paṭṭa-pāvake kiśora-candra-śekhare ratiḥ pratikṣaṇam mama.

जटा-कटाह-सम्भ्रम-भ्रमत्-निलिम्प-निर्झरी-विलोल-वीचि-वल्लरी-विराजमान-मूर्धनि (jaṭā-kaṭāha-sambhrama-bhramat-nilimpa-nirjharī-vilola-vīci-vallarī-virājamāna-mūrdhani)जिनका मस्तक जटा-रूपी कड़ाह में वेग से घूमती देव-नदी की चंचल लहर-लताओं से सुशोभित हैधगत्-धगत्-धगत्-ज्वलत्-ललाट-पट्ट-पावके (dhagat-dhagat-dhagat-jvalat-lalāṭa-paṭṭa-pāvake)जिनके ललाट-पटल पर "धगद् धगद्" अग्नि जल रही हैकिशोर-चन्द्र-शेखरे (kiśora-candra-śekhare)बाल-चन्द्रमा को शिखर पर धारण करने वाले मेंरतिः (ratiḥ)प्रीतिप्रतिक्षणम् (pratikṣaṇam)हर क्षणमम (mama)मेरी

जटा-कटाह-सम्भ्रम-भ्रमत्-निलिम्प-निर्झरी-विलोल-वीचि-वल्लरी-विराजमान-मूर्धनि (jaṭā-kaṭāha-sambhrama-bhramat-nilimpa-nirjharī-vilola-vīci-vallarī-virājamāna-mūrdhani)whose head shines with the tossing wave-creepers of the river of the gods whirling in the cauldron of his locksधगत्-धगत्-धगत्-ज्वलत्-ललाट-पट्ट-पावके (dhagat-dhagat-dhagat-jvalat-lalāṭa-paṭṭa-pāvake)on whose broad brow a fire blazes "dhagad dhagad"किशोर-चन्द्र-शेखरे (kiśora-candra-śekhare)in him whose crest is the young moonरतिः (ratiḥ)loveप्रतिक्षणम् (pratikṣaṇam)at every momentमम (mama)my

जिनकी जटा-रूपी कड़ाह में देव-नदी गंगा वेग से घूमती है, और जिनका मस्तक उसकी चंचल लहरों की लताओं से सुशोभित है; जिनके ललाट-पटल पर "धगद् धगद् धगद्" करती अग्नि धधक रही है — उन बाल-चन्द्रमा को शिखर पर धारण करने वाले शिव में मेरी प्रीति प्रतिक्षण बनी रहे।

The river of the gods whirling wildly in the cauldron of his matted locks, his head shining with the creepers of her tossing waves; on the broad plate of his brow a fire blazing "dhagad dhagad dhagad" — in him who wears the young moon as his crest may my love abide at every moment.

3

धराधरेन्द्रनन्दिनीविलासबन्धुबन्धुरस्फुरद्दिगन्तसन्ततिप्रमोदमानमानसे ।
कृपाकटाक्षधोरणीनिरुद्धदुर्धरापदि क्वचिद्दिगम्बरे मनो विनोदमेतु वस्तुनि ॥ ३ ॥

धराधर-इन्द्र-नन्दिनी-विलास-बन्धु-बन्धुर-स्फुरत्-दिक्-अन्त-सन्तति-प्रमोदमान-मानसे ।
कृपा-कटाक्ष-धोरणी-निरुद्ध-दुर्धर-आपदि क्वचित् दिगम्बरे मनः विनोदम् एतु वस्तुनि ॥ ३ ॥

dharādhara-indra-nandinī-vilāsa-bandhu-bandhura-sphurat-dik-anta-santati-pramodamāna-mānase.
kṛpā-kaṭākṣa-dhoraṇī-niruddha-durdhara-āpadi kvacit digambare manaḥ vinodam etu vastuni.

धराधर-इन्द्र-नन्दिनी-विलास-बन्धु-बन्धुर-स्फुरत्-दिक्-अन्त-सन्तति-प्रमोदमान-मानसे (dharādhara-indra-nandinī-vilāsa-bandhu-bandhura-sphurat-dik-anta-santati-pramodamāna-mānase)पर्वतराज की पुत्री के विलासों के साथी होने से सुन्दर, जिनका मन दिशाओं के छोर तक दमकती सृष्टि में आनन्दित हैकृपा-कटाक्ष-धोरणी-निरुद्ध-दुर्धर-आपदि (kṛpā-kaṭākṣa-dhoraṇī-niruddha-durdhara-āpadi)जिनकी कृपा-दृष्टि की धारा कठिन विपत्तियों को रोक देती हैक्वचित् (kvacit)कभीदिगम्बरे (digambare)दिगम्बर मेंमनः (manaḥ)मनविनोदम् (vinodam)आनन्दएतु (etu)पाएवस्तुनि (vastuni)उस परम तत्त्व में

धराधर-इन्द्र-नन्दिनी-विलास-बन्धु-बन्धुर-स्फुरत्-दिक्-अन्त-सन्तति-प्रमोदमान-मानसे (dharādhara-indra-nandinī-vilāsa-bandhu-bandhura-sphurat-dik-anta-santati-pramodamāna-mānase)lovely as companion of the mountain-king's daughter in her play, his mind rejoicing in creation shining to the ends of the skyकृपा-कटाक्ष-धोरणी-निरुद्ध-दुर्धर-आपदि (kṛpā-kaṭākṣa-dhoraṇī-niruddha-durdhara-āpadi)whose stream of gracious glances holds back unbearable calamitiesक्वचित् (kvacit)at timesदिगम्बरे (digambare)in the sky-cladमनः (manaḥ)the mindविनोदम् (vinodam)delightएतु (etu)may findवस्तुनि (vastuni)in that Reality

जो पर्वतराज की पुत्री के विलासों के साथी होकर सुन्दर लगते हैं, जिनका मन दिशाओं के छोर तक दमकती समस्त सृष्टि में आनन्दित होता है; जिनकी कृपा-दृष्टि की धारा कठिन से कठिन विपत्तियों को रोक देती है — उन दिगम्बर (दिशाएँ ही जिनका वस्त्र हैं) परम तत्त्व में मेरा मन कभी आनन्द पाए।

Made lovely as the companion of the play of the mountain-king's daughter, his mind rejoicing in all creation shining out to the ends of the sky; the stream of his gracious glances holding back even unbearable calamities — may my mind at times find its delight in that sky-clad Reality.

4

जटाभुजङ्गपिङ्गलस्फुरत्फणामणिप्रभाकदम्बकुङ्कुमद्रवप्रलिप्तदिग्वधूमुखे ।
मदान्धसिन्धुरस्फुरत्त्वगुत्तरीयमेदुरे मनो विनोदमद्भुतं बिभर्तु भूतभर्तरि ॥ ४ ॥

जटा-भुजङ्ग-पिङ्गल-स्फुरत्-फणा-मणि-प्रभा-कदम्ब-कुङ्कुम-द्रव-प्रलिप्त-दिक्-वधू-मुखे ।
मद-अन्ध-सिन्धुर-स्फुरत्-त्वक्-उत्तरीय-मेदुरे मनः विनोदम् अद्भुतम् बिभर्तु भूत-भर्तरि ॥ ४ ॥

jaṭā-bhujaṅga-piṅgala-sphurat-phaṇā-maṇi-prabhā-kadamba-kuṅkuma-drava-pralipta-dik-vadhū-mukhe.
mada-andha-sindhura-sphurat-tvak-uttarīya-medure manaḥ vinodam adbhutam bibhartu bhūta-bhartari.

जटा-भुजङ्ग-पिङ्गल-स्फुरत्-फणा-मणि-प्रभा-कदम्ब-कुङ्कुम-द्रव-प्रलिप्त-दिक्-वधू-मुखे (jaṭā-bhujaṅga-piṅgala-sphurat-phaṇā-maṇi-prabhā-kadamba-kuṅkuma-drava-pralipta-dik-vadhū-mukhe)जिनकी जटाओं के सर्पों की फण-मणियों की पिंगल प्रभा कुंकुम-लेप की भाँति दिशा-रूपी वधुओं के मुख रँगती हैमद-अन्ध-सिन्धुर-स्फुरत्-त्वक्-उत्तरीय-मेदुरे (mada-andha-sindhura-sphurat-tvak-uttarīya-medure)मदान्ध हाथी की चमकती खाल के उत्तरीय से ढके हुएमनः (manaḥ)मनविनोदम् (vinodam)आनन्दअद्भुतम् (adbhutam)अद्भुतबिभर्तु (bibhartu)पाएभूत-भर्तरि (bhūta-bhartari)भूतों के स्वामी में

जटा-भुजङ्ग-पिङ्गल-स्फुरत्-फणा-मणि-प्रभा-कदम्ब-कुङ्कुम-द्रव-प्रलिप्त-दिक्-वधू-मुखे (jaṭā-bhujaṅga-piṅgala-sphurat-phaṇā-maṇi-prabhā-kadamba-kuṅkuma-drava-pralipta-dik-vadhū-mukhe)where the tawny light of the hood-gems of the serpents in his locks paints the faces of the maidens of the quarters like saffron pasteमद-अन्ध-सिन्धुर-स्फुरत्-त्वक्-उत्तरीय-मेदुरे (mada-andha-sindhura-sphurat-tvak-uttarīya-medure)wrapped in the glossy hide of a rut-blinded elephant as his upper clothमनः (manaḥ)the mindविनोदम् (vinodam)joyअद्भुतम् (adbhutam)wondrousबिभर्तु (bibhartu)may holdभूत-भर्तरि (bhūta-bhartari)in the Lord of beings

जटाओं में लिपटे सर्पों के फणों की मणियों की चमकती पिंगल प्रभा कुंकुम के लेप की भाँति दिशा-रूपी वधुओं के मुखों पर फैल जाती है; जो मद से अन्धे हाथी की चमकती खाल को उत्तरीय बनाकर ओढ़े हुए हैं — उन भूतों के स्वामी में मेरा मन अद्भुत आनन्द पाए।

The tawny light flashing from the hood-gems of the serpents in his locks spreads like saffron paste over the faces of the maidens who are the quarters of the sky; he is wrapped in the glossy hide of a rut-blinded elephant as his upper cloth — in that Lord of all beings may my mind find a wondrous joy.

5

सहस्रलोचनप्रभृत्यशेषलेखशेखरप्रसूनधूलिधोरणीविधूसराङ्घ्रिपीठभूः ।
भुजङ्गराजमालया निबद्धजाटजूटकः श्रियै चिराय जायतां चकोरबन्धुशेखरः ॥ ५ ॥

सहस्र-लोचन-प्रभृति-अशेष-लेख-शेखर-प्रसून-धूलि-धोरणी-विधूसर-अङ्घ्रि-पीठ-भूः ।
भुजङ्ग-राज-मालया निबद्ध-जाट-जूटकः श्रियै चिराय जायताम् चकोर-बन्धु-शेखरः ॥ ५ ॥

sahasra-locana-prabhṛti-aśeṣa-lekha-śekhara-prasūna-dhūli-dhoraṇī-vidhūsara-aṅghri-pīṭha-bhūḥ.
bhujaṅga-rāja-mālayā nibaddha-jāṭa-jūṭakaḥ śriyai cirāya jāyatām cakora-bandhu-śekharaḥ.

सहस्र-लोचन-प्रभृति-अशेष-लेख-शेखर-प्रसून-धूलि-धोरणी-विधूसर-अङ्घ्रि-पीठ-भूः (sahasra-locana-prabhṛti-aśeṣa-lekha-śekhara-prasūna-dhūli-dhoraṇī-vidhūsara-aṅghri-pīṭha-bhūḥ)जिनकी चरण-पीठ इन्द्र आदि सब देवताओं के मुकुटों के फूलों के पराग की धारा से धूसर हैभुजङ्ग-राज-मालया (bhujaṅga-rāja-mālayā)सर्पराज की माला सेनिबद्ध-जाट-जूटकः (nibaddha-jāṭa-jūṭakaḥ)जिनका जटाजूट बँधा हैश्रियै (śriyai)समृद्धि के लिएचिराय (cirāya)चिरकाल तकजायताम् (jāyatām)होंचकोर-बन्धु-शेखरः (cakora-bandhu-śekharaḥ)चकोर के मित्र चन्द्रमा को शिखर पर धारण करने वाले

सहस्र-लोचन-प्रभृति-अशेष-लेख-शेखर-प्रसून-धूलि-धोरणी-विधूसर-अङ्घ्रि-पीठ-भूः (sahasra-locana-prabhṛti-aśeṣa-lekha-śekhara-prasūna-dhūli-dhoraṇī-vidhūsara-aṅghri-pīṭha-bhūḥ)whose footstool is greyed by the stream of pollen from the crown-flowers of Indra and all the godsभुजङ्ग-राज-मालया (bhujaṅga-rāja-mālayā)with a garland of the serpent-kingनिबद्ध-जाट-जूटकः (nibaddha-jāṭa-jūṭakaḥ)whose coil of matted hair is boundश्रियै (śriyai)for prosperityचिराय (cirāya)for longजायताम् (jāyatām)may he beचकोर-बन्धु-शेखरः (cakora-bandhu-śekharaḥ)he whose crest is the moon, friend of the cakora

सहस्र नेत्रों वाले इन्द्र आदि समस्त देवताओं के मुकुटों से झरती पुष्प-पराग की धारा से जिनकी चरण-पीठ धूसरित हो गई है; जिनका जटाजूट सर्पराज की माला से बँधा हुआ है — वे चकोर के मित्र चन्द्रमा को शिखर पर धारण करने वाले शिव हमें चिरकाल तक समृद्धि दें।

From the crowns of thousand-eyed Indra and all the other gods falls a stream of flower-pollen that greys the footstool of his feet; his coil of matted hair is bound with a garland of the serpent-king — may he whose crest is the moon, friend of the cakora bird, bring us lasting prosperity.

6

ललाटचत्वरज्वलद्धनञ्जयस्फुलिङ्गभानिपीतपञ्चसायकं नमन्निलिम्पनायकम् ।
सुधामयूखलेखया विराजमानशेखरं महाकपालि सम्पदे शिरो जटालमस्तु नः ॥ ६ ॥

ललाट-चत्वर-ज्वलत्-धनञ्जय-स्फुलिङ्ग-भा-निपीत-पञ्च-सायकम् नमत्-निलिम्प-नायकम् ।
सुधा-मयूख-लेखया विराजमान-शेखरम् महा-कपालि सम्पदे शिरः जटालम् अस्तु नः ॥ ६ ॥

lalāṭa-catvara-jvalat-dhanañjaya-sphuliṅga-bhā-nipīta-pañca-sāyakam namat-nilimpa-nāyakam.
sudhā-mayūkha-lekhayā virājamāna-śekharam mahā-kapāli sampade śiraḥ jaṭālam astu naḥ.

ललाट-चत्वर-ज्वलत्-धनञ्जय-स्फुलिङ्ग-भा-निपीत-पञ्च-सायकम् (lalāṭa-catvara-jvalat-dhanañjaya-sphuliṅga-bhā-nipīta-pañca-sāyakam)जिसने ललाट-रूपी आँगन में धधकती अग्नि की चिंगारियों के तेज से पंचबाण कामदेव को भस्म कियानमत्-निलिम्प-नायकम् (namat-nilimpa-nāyakam)जिसे देवताओं के नायक नमन करते हैंसुधा-मयूख-लेखया (sudhā-mayūkha-lekhayā)अमृत-किरण चन्द्रमा की रेखा सेविराजमान-शेखरम् (virājamāna-śekharam)जिसका शिखर सुशोभित हैमहा-कपालि (mahā-kapāli)महान कपालधारी कासम्पदे (sampade)सम्पदा के लिएशिरः (śiraḥ)मस्तकजटालम् (jaṭālam)जटाओं वालाअस्तु (astu)होनः (naḥ)हमारे

ललाट-चत्वर-ज्वलत्-धनञ्जय-स्फुलिङ्ग-भा-निपीत-पञ्च-सायकम् (lalāṭa-catvara-jvalat-dhanañjaya-sphuliṅga-bhā-nipīta-pañca-sāyakam)that consumed the five-arrowed god with the flash of sparks from the fire on the courtyard of the browनमत्-निलिम्प-नायकम् (namat-nilimpa-nāyakam)to which the lords of the gods bowसुधा-मयूख-लेखया (sudhā-mayūkha-lekhayā)with the sliver of the nectar-rayed moonविराजमान-शेखरम् (virājamāna-śekharam)its crest shiningमहा-कपालि (mahā-kapāli)of the great skull-bearerसम्पदे (sampade)for prosperityशिरः (śiraḥ)the headजटालम् (jaṭālam)matted-hairedअस्तु (astu)may it beनः (naḥ)our

जिन्होंने अपने ललाट-रूपी आँगन में धधकती अग्नि की चिंगारियों के तेज से पाँच बाणों वाले कामदेव को भस्म कर डाला, और जिन्हें देवताओं के नायक भी नमन करते हैं; जिनका शिखर अमृत-किरणों वाले चन्द्रमा की रेखा से सुशोभित है — महान कपाल-धारी शिव का वह जटाओं वाला मस्तक हमारे लिए सम्पदा का कारण हो।

With the flash of sparks from the fire blazing on the courtyard of his brow he consumed the five-arrowed god of love; the lords of the gods bow before him; his crest shines with the sliver of the nectar-rayed moon — may that matted-haired head of the great skull-bearer be for our prosperity.

7

करालभालपट्टिकाधगद्धगद्धगज्ज्वलद्धनञ्जयाहुतीकृतप्रचण्डपञ्चसायके ।
धराधरेन्द्रनन्दिनीकुचाग्रचित्रपत्रकप्रकल्पनैकशिल्पिनि त्रिलोचने रतिर्मम ॥ ७ ॥

कराल-भाल-पट्टिका-धगत्-धगत्-धगत्-ज्वलत्-धनञ्जय-आहुतीकृत-प्रचण्ड-पञ्च-सायके ।
धराधर-इन्द्र-नन्दिनी-कुच-अग्र-चित्र-पत्रक-प्रकल्पन-एक-शिल्पिनि त्रिलोचने रतिः मम ॥ ७ ॥

karāla-bhāla-paṭṭikā-dhagat-dhagat-dhagat-jvalat-dhanañjaya-āhutīkṛta-pracaṇḍa-pañca-sāyake.
dharādhara-indra-nandinī-kuca-agra-citra-patraka-prakalpana-eka-śilpini trilocane ratiḥ mama.

कराल-भाल-पट्टिका-धगत्-धगत्-धगत्-ज्वलत्-धनञ्जय-आहुतीकृत-प्रचण्ड-पञ्च-सायके (karāla-bhāla-paṭṭikā-dhagat-dhagat-dhagat-jvalat-dhanañjaya-āhutīkṛta-pracaṇḍa-pañca-sāyake)जिन्होंने विकराल ललाट-पटल पर "धगद् धगद्" जलती अग्नि में प्रचण्ड कामदेव की आहुति दीधराधर-इन्द्र-नन्दिनी-कुच-अग्र-चित्र-पत्रक-प्रकल्पन-एक-शिल्पिनि (dharādhara-indra-nandinī-kuca-agra-citra-patraka-prakalpana-eka-śilpini)जो पर्वतराज की पुत्री के वक्ष पर चित्र-पत्रक रचने के एकमात्र शिल्पी हैंत्रिलोचने (trilocane)त्रिलोचन मेंरतिः (ratiḥ)प्रीतिमम (mama)मेरी

कराल-भाल-पट्टिका-धगत्-धगत्-धगत्-ज्वलत्-धनञ्जय-आहुतीकृत-प्रचण्ड-पञ्च-सायके (karāla-bhāla-paṭṭikā-dhagat-dhagat-dhagat-jvalat-dhanañjaya-āhutīkṛta-pracaṇḍa-pañca-sāyake)who offered the mighty five-arrowed god into the fire blazing "dhagad dhagad" on the dreadful plate of his browधराधर-इन्द्र-नन्दिनी-कुच-अग्र-चित्र-पत्रक-प्रकल्पन-एक-शिल्पिनि (dharādhara-indra-nandinī-kuca-agra-citra-patraka-prakalpana-eka-śilpini)the one artist who draws the painted leaf-designs on the breasts of the mountain-king's daughterत्रिलोचने (trilocane)in the three-eyedरतिः (ratiḥ)loveमम (mama)my

जिनके विकराल ललाट-पटल पर "धगद् धगद् धगद्" करती जलती अग्नि में प्रचण्ड पाँच बाणों वाले कामदेव की आहुति दे दी गई; जो पर्वतराज की पुत्री के वक्षःस्थल पर चित्र-पत्रक (पत्रों की सज्जा) रचने के एकमात्र कुशल शिल्पी हैं — उन त्रिलोचन में मेरी प्रीति हो।

In the fire blazing "dhagad dhagad dhagad" on the dreadful plate of his forehead he made an offering of the mighty five-arrowed god of love; upon the breasts of the mountain-king's daughter he draws the painted leaf-designs, their one and only artist — in that three-eyed Lord may my love rest.

8

नवीनमेघमण्डलीनिरुद्धदुर्धरस्फुरत्कुहूनिशीथिनीतमःप्रबन्धबद्धकन्धरः ।
निलिम्पनिर्झरीधरस्तनोतु कृत्तिसिन्धुरः कलानिधानबन्धुरः श्रियं जगद्धुरन्धरः ॥ ८ ॥

नवीन-मेघ-मण्डली-निरुद्ध-दुर्धर-स्फुरत्-कुहू-निशीथिनी-तमः-प्रबन्ध-बद्ध-कन्धरः ।
निलिम्प-निर्झरी-धरः तनोतु कृत्ति-सिन्धुरः कला-निधान-बन्धुरः श्रियम् जगत्-धुरन्धरः ॥ ८ ॥

navīna-megha-maṇḍalī-niruddha-durdhara-sphurat-kuhū-niśīthinī-tamaḥ-prabandha-baddha-kandharaḥ.
nilimpa-nirjharī-dharaḥ tanotu kṛtti-sindhuraḥ kalā-nidhāna-bandhuraḥ śriyam jagat-dhurandharaḥ.

नवीन-मेघ-मण्डली-निरुद्ध-दुर्धर-स्फुरत्-कुहू-निशीथिनी-तमः-प्रबन्ध-बद्ध-कन्धरः (navīna-megha-maṇḍalī-niruddha-durdhara-sphurat-kuhū-niśīthinī-tamaḥ-prabandha-baddha-kandharaḥ)जिनकी ग्रीवा पर नये मेघ-मण्डल से घिरी अमावस्या की आधी रात का घना अन्धकार बँधा हैनिलिम्प-निर्झरी-धरः (nilimpa-nirjharī-dharaḥ)देव-नदी गंगा को धारण करने वालेतनोतु (tanotu)विस्तार करेंकृत्ति-सिन्धुरः (kṛtti-sindhuraḥ)गज-चर्म ओढ़ने वालेकला-निधान-बन्धुरः (kalā-nidhāna-bandhuraḥ)चन्द्रमा से सुन्दरश्रियम् (śriyam)श्रीजगत्-धुरन्धरः (jagat-dhurandharaḥ)जगत् का भार उठाने वाले

नवीन-मेघ-मण्डली-निरुद्ध-दुर्धर-स्फुरत्-कुहू-निशीथिनी-तमः-प्रबन्ध-बद्ध-कन्धरः (navīna-megha-maṇḍalī-niruddha-durdhara-sphurat-kuhū-niśīthinī-tamaḥ-prabandha-baddha-kandharaḥ)whose throat is bound with the dense darkness of a new-moon midnight hemmed in by fresh cloudsनिलिम्प-निर्झरी-धरः (nilimpa-nirjharī-dharaḥ)bearer of the river of the godsतनोतु (tanotu)may he spreadकृत्ति-सिन्धुरः (kṛtti-sindhuraḥ)clad in the elephant's hideकला-निधान-बन्धुरः (kalā-nidhāna-bandhuraḥ)made lovely by the moonश्रियम् (śriyam)good fortuneजगत्-धुरन्धरः (jagat-dhurandharaḥ)upholder of the world

नये मेघों के मण्डल से घिरी, घनी और गहराती अमावस्या की आधी रात के अन्धकार-सी श्यामलता जिनकी ग्रीवा पर बँधी है; जो देव-नदी गंगा को धारण करते हैं और गज-चर्म ओढ़ते हैं, चन्द्रमा से सुन्दर लगते हैं और जगत् का भार उठाते हैं — वे हमें श्री प्रदान करें।

Dense and deepening, hemmed in by banks of fresh cloud, the darkness of a new-moon midnight is bound about his throat; bearer of the river of the gods, clad in the elephant's hide, made lovely by the moon, upholder of the world — may he spread good fortune for us.

9

प्रफुल्लनीलपङ्कजप्रपञ्चकालिमप्रभाऽवलम्बिकण्ठकन्दलीरुचिप्रबद्धकन्धरम् ।
स्मरच्छिदं पुरच्छिदं भवच्छिदं मखच्छिदं गजच्छिदान्धकच्छिदं तमन्तकच्छिदं भजे ॥ ९ ॥

प्रफुल्ल-नील-पङ्कज-प्रपञ्च-कालिम-प्रभा-अवलम्बि-कण्ठ-कन्दली-रुचि-प्रबद्ध-कन्धरम् ।
स्मर-छिदम् पुर-छिदम् भव-छिदम् मख-छिदम् गज-छिद-अन्धक-छिदम् तम् अन्तक-छिदम् भजे ॥ ९ ॥

praphulla-nīla-paṅkaja-prapañca-kālima-prabhā-avalambi-kaṇṭha-kandalī-ruci-prabaddha-kandharam.
smara-chidam pura-chidam bhava-chidam makha-chidam gaja-chida-andhaka-chidam tam antaka-chidam bhaje.

प्रफुल्ल-नील-पङ्कज-प्रपञ्च-कालिम-प्रभा-अवलम्बि-कण्ठ-कन्दली-रुचि-प्रबद्ध-कन्धरम् (praphulla-nīla-paṅkaja-prapañca-kālima-prabhā-avalambi-kaṇṭha-kandalī-ruci-prabaddha-kandharam)जिनकी ग्रीवा खिले नील कमलों की श्यामल आभा लिए कण्ठ की कान्ति से बँधी हैस्मर-छिदम् (smara-chidam)कामदेव का नाश करने वालेपुर-छिदम् (pura-chidam)त्रिपुर का नाश करने वालेभव-छिदम् (bhava-chidam)भव-बन्धन काटने वालेमख-छिदम् (makha-chidam)दक्ष-यज्ञ का नाश करने वालेगज-छिद-अन्धक-छिदम् (gaja-chida-andhaka-chidam)गजासुर और अन्धकासुर का नाश करने वालेतम् (tam)उनकोअन्तक-छिदम् (antaka-chidam)यम का भी नाश करने वालेभजे (bhaje)मैं भजता हूँ

प्रफुल्ल-नील-पङ्कज-प्रपञ्च-कालिम-प्रभा-अवलम्बि-कण्ठ-कन्दली-रुचि-प्रबद्ध-कन्धरम् (praphulla-nīla-paṅkaja-prapañca-kālima-prabhā-avalambi-kaṇṭha-kandalī-ruci-prabaddha-kandharam)whose neck is bound in the lustre of a throat that holds the dark glow of full-blown blue lotusesस्मर-छिदम् (smara-chidam)destroyer of Smaraपुर-छिदम् (pura-chidam)destroyer of the triple cityभव-छिदम् (bhava-chidam)destroyer of worldly bondageमख-छिदम् (makha-chidam)destroyer of the sacrificeगज-छिद-अन्धक-छिदम् (gaja-chida-andhaka-chidam)destroyer of the elephant-demon and of Andhakaतम् (tam)himअन्तक-छिदम् (antaka-chidam)destroyer of Deathभजे (bhaje)I worship

खिले हुए नील कमलों के विस्तार की श्यामल आभा जिनके कण्ठ की शोभा में बसी है, और उसी कान्ति से जिनकी ग्रीवा बँधी है; जो कामदेव का, त्रिपुर का, भव-बन्धन का और दक्ष के यज्ञ का नाश करने वाले हैं, जो गजासुर और अन्धकासुर का, और स्वयं यम का भी नाश करने वाले हैं — उनको मैं भजता हूँ।

The dark glow of a spread of full-blown blue lotuses clings to the lustre of his throat and binds his neck in its beauty; destroyer of Smara, destroyer of the triple city, destroyer of worldly bondage, destroyer of the sacrifice, destroyer of the elephant-demon and of Andhaka, destroyer of Death himself — him I worship.

10

अखर्वसर्वमङ्गलाकलाकदम्बमञ्जरीरसप्रवाहमाधुरीविजृम्भणामधुव्रतम् ।
स्मरान्तकं पुरान्तकं भवान्तकं मखान्तकं गजान्तकान्धकान्तकं तमन्तकान्तकं भजे ॥ १० ॥

अखर्व-सर्वमङ्गला-कला-कदम्ब-मञ्जरी-रस-प्रवाह-माधुरी-विजृम्भणा-मधुव्रतम् ।
स्मर-अन्तकम् पुर-अन्तकम् भव-अन्तकम् मख-अन्तकम् गज-अन्तक-अन्धक-अन्तकम् तम् अन्तक-अन्तकम् भजे ॥ १० ॥

akharva-sarvamaṅgalā-kalā-kadamba-mañjarī-rasa-pravāha-mādhurī-vijṛmbhaṇā-madhuvratam.
smara-antakam pura-antakam bhava-antakam makha-antakam gaja-antaka-andhaka-antakam tam antaka-antakam bhaje.

अखर्व-सर्वमङ्गला-कला-कदम्ब-मञ्जरी-रस-प्रवाह-माधुरी-विजृम्भणा-मधुव्रतम् (akharva-sarvamaṅgalā-kalā-kadamba-mañjarī-rasa-pravāha-mādhurī-vijṛmbhaṇā-madhuvratam)महान सर्वमंगला की कलाओं की कदम्ब-मंजरी से बहते रस की उमड़ती मधुरता का आस्वाद लेने वाले भ्रमरस्मर-अन्तकम् (smara-antakam)कामदेव का अन्त करने वालेपुर-अन्तकम् (pura-antakam)त्रिपुर का अन्त करने वालेभव-अन्तकम् (bhava-antakam)भव-बन्धन का अन्त करने वालेमख-अन्तकम् (makha-antakam)दक्ष-यज्ञ का अन्त करने वालेगज-अन्तक-अन्धक-अन्तकम् (gaja-antaka-andhaka-antakam)गजासुर और अन्धकासुर का अन्त करने वालेतम् (tam)उनकोअन्तक-अन्तकम् (antaka-antakam)यम का भी अन्त करने वालेभजे (bhaje)मैं भजता हूँ

अखर्व-सर्वमङ्गला-कला-कदम्ब-मञ्जरी-रस-प्रवाह-माधुरी-विजृम्भणा-मधुव्रतम् (akharva-sarvamaṅgalā-kalā-kadamba-mañjarī-rasa-pravāha-mādhurī-vijṛmbhaṇā-madhuvratam)the bee savouring the welling sweetness of nectar flowing from the kadamba-clusters of the great, all-auspicious Goddess's artsस्मर-अन्तकम् (smara-antakam)ender of Smaraपुर-अन्तकम् (pura-antakam)ender of the triple cityभव-अन्तकम् (bhava-antakam)ender of worldly bondageमख-अन्तकम् (makha-antakam)ender of the sacrificeगज-अन्तक-अन्धक-अन्तकम् (gaja-antaka-andhaka-antakam)ender of the elephant-demon and of Andhakaतम् (tam)himअन्तक-अन्तकम् (antaka-antakam)ender of Deathभजे (bhaje)I worship

अखण्ड सर्वमंगला (पार्वती) की कलाओं के कदम्ब-पुष्पों की मंजरी से बहती रस-धारा की उमड़ती मधुरता का आस्वाद लेने वाले भ्रमर; जो कामदेव, त्रिपुर, भव-बन्धन और दक्ष-यज्ञ का अन्त करने वाले हैं, जो गजासुर और अन्धकासुर का, और यम का भी अन्त करने वाले हैं — उनको मैं भजता हूँ।

From the kadamba-blossom clusters of the arts of the great, all-auspicious Goddess he is the bee that savours the welling sweetness of their flowing nectar; ender of Smara, ender of the triple city, ender of worldly bondage, ender of the sacrifice, ender of the elephant-demon and of Andhaka, ender of Death himself — him I worship.

11

जयत्वदभ्रविभ्रमभ्रमद्भुजङ्गमश्वसद्विनिर्गमत्क्रमस्फुरत्करालभालहव्यवाट् ।
धिमिद्धिमिद्धिमिध्वनन्मृदङ्गतुङ्गमङ्गलध्वनिक्रमप्रवर्तितप्रचण्डताण्डवः शिवः ॥ ११ ॥

जयतु अदभ्र-विभ्रम-भ्रमत्-भुजङ्गम-श्वसत्-विनिर्गमत्-क्रम-स्फुरत्-कराल-भाल-हव्यवाट् ।
धिमित्-धिमित्-धिमि-ध्वनत्-मृदङ्ग-तुङ्ग-मङ्गल-ध्वनि-क्रम-प्रवर्तित-प्रचण्ड-ताण्डवः शिवः ॥ ११ ॥

jayatu adabhra-vibhrama-bhramat-bhujaṅgama-śvasat-vinirgamat-krama-sphurat-karāla-bhāla-havyavāṭ.
dhimit-dhimit-dhimi-dhvanat-mṛdaṅga-tuṅga-maṅgala-dhvani-krama-pravartita-pracaṇḍa-tāṇḍavaḥ śivaḥ.

जयतु (jayatu)जय होअदभ्र-विभ्रम-भ्रमत्-भुजङ्गम-श्वसत्-विनिर्गमत्-क्रम-स्फुरत्-कराल-भाल-हव्यवाट् (adabhra-vibhrama-bhramat-bhujaṅgama-śvasat-vinirgamat-krama-sphurat-karāla-bhāla-havyavāṭ)जिनके विकराल ललाट की अग्नि वेग से घूमते सर्पों की निकलती फुफकार से क्रम से धधकती हैधिमित्-धिमित्-धिमि-ध्वनत्-मृदङ्ग-तुङ्ग-मङ्गल-ध्वनि-क्रम-प्रवर्तित-प्रचण्ड-ताण्डवः (dhimit-dhimit-dhimi-dhvanat-mṛdaṅga-tuṅga-maṅgala-dhvani-krama-pravartita-pracaṇḍa-tāṇḍavaḥ)जिनका प्रचण्ड ताण्डव "धिमिद् धिमिद्" बजते मृदंग की ऊँची मंगल ध्वनि की लय से चलता हैशिवः (śivaḥ)शिव

जयतु (jayatu)victory toअदभ्र-विभ्रम-भ्रमत्-भुजङ्गम-श्वसत्-विनिर्गमत्-क्रम-स्फुरत्-कराल-भाल-हव्यवाट् (adabhra-vibhrama-bhramat-bhujaṅgama-śvasat-vinirgamat-krama-sphurat-karāla-bhāla-havyavāṭ)whose dreadful brow-fire flares in turn with the hissing breath of serpents whirling in vast frenzyधिमित्-धिमित्-धिमि-ध्वनत्-मृदङ्ग-तुङ्ग-मङ्गल-ध्वनि-क्रम-प्रवर्तित-प्रचण्ड-ताण्डवः (dhimit-dhimit-dhimi-dhvanat-mṛdaṅga-tuṅga-maṅgala-dhvani-krama-pravartita-pracaṇḍa-tāṇḍavaḥ)whose tremendous Tāṇḍava is set going by the rhythm of the mṛdaṅga's lofty, auspicious "dhimid dhimid"शिवः (śivaḥ)Śiva

शिव की जय हो! — जिनके प्रचण्ड वेग से घूमते सर्पों की फुफकार निकलते ही विकराल ललाट की अग्नि क्रम से धधक उठती है; "धिमिद् धिमिद् धिमि" बजते मृदंग की ऊँची मंगल ध्वनि की लय पर जिन्होंने प्रचण्ड ताण्डव आरम्भ किया है — ऐसे शिव।

Victory to Śiva! — as his serpents whirl in vast frenzy, each hissing breath makes the fire on his dreadful brow flare up in turn; to the lofty, auspicious beat of the mṛdaṅga sounding "dhimid dhimid dhimi", its rhythm setting in motion the tremendous Tāṇḍava of Śiva.

12

दृषद्विचित्रतल्पयोर्भुजङ्गमौक्तिकस्रजोर्गरिष्ठरत्नलोष्ठयोः सुहृद्विपक्षपक्षयोः ।
तृणारविन्दचक्षुषोः प्रजामहीमहेन्द्रयोः समप्रवृत्तिकः कदा सदाशिवं भजाम्यहम् ॥ १२ ॥

दृषत्-विचित्र-तल्पयोः भुजङ्ग-मौक्तिक-स्रजोः गरिष्ठ-रत्न-लोष्ठयोः सुहृत्-विपक्ष-पक्षयोः ।
तृण-अरविन्द-चक्षुषोः प्रजा-मही-महेन्द्रयोः सम-प्रवृत्तिकः कदा सदाशिवम् भजामि अहम् ॥ १२ ॥

dṛṣat-vicitra-talpayoḥ bhujaṅga-mauktika-srajoḥ gariṣṭha-ratna-loṣṭhayoḥ suhṛt-vipakṣa-pakṣayoḥ.
tṛṇa-aravinda-cakṣuṣoḥ prajā-mahī-mahendrayoḥ sama-pravṛttikaḥ kadā sadāśivam bhajāmi aham.

दृषत्-विचित्र-तल्पयोः (dṛṣat-vicitra-talpayoḥ)पत्थर और सुन्दर शय्या मेंभुजङ्ग-मौक्तिक-स्रजोः (bhujaṅga-mauktika-srajoḥ)सर्प और मोतियों की माला मेंगरिष्ठ-रत्न-लोष्ठयोः (gariṣṭha-ratna-loṣṭhayoḥ)बहुमूल्य रत्न और मिट्टी के ढेले मेंसुहृत्-विपक्ष-पक्षयोः (suhṛt-vipakṣa-pakṣayoḥ)मित्र और शत्रु के पक्ष मेंतृण-अरविन्द-चक्षुषोः (tṛṇa-aravinda-cakṣuṣoḥ)तिनके और कमल-नयनी मेंप्रजा-मही-महेन्द्रयोः (prajā-mahī-mahendrayoḥ)प्रजा और पृथ्वी के सम्राट मेंसम-प्रवृत्तिकः (sama-pravṛttikaḥ)समान भाव रखता हुआकदा (kadā)कबसदाशिवम् (sadāśivam)सदाशिव कोभजामि (bhajāmi)भजूँगाअहम् (aham)मैं

दृषत्-विचित्र-तल्पयोः (dṛṣat-vicitra-talpayoḥ)towards a stone and a fine bedभुजङ्ग-मौक्तिक-स्रजोः (bhujaṅga-mauktika-srajoḥ)a serpent and a string of pearlsगरिष्ठ-रत्न-लोष्ठयोः (gariṣṭha-ratna-loṣṭhayoḥ)the costliest gem and a clod of earthसुहृत्-विपक्ष-पक्षयोः (suhṛt-vipakṣa-pakṣayoḥ)the side of friend and of foeतृण-अरविन्द-चक्षुषोः (tṛṇa-aravinda-cakṣuṣoḥ)a blade of grass and a lotus-eyed womanप्रजा-मही-महेन्द्रयोः (prajā-mahī-mahendrayoḥ)a subject and the emperor of the earthसम-प्रवृत्तिकः (sama-pravṛttikaḥ)holding the same regardकदा (kadā)whenसदाशिवम् (sadāśivam)Sadāśivaभजामि (bhajāmi)shall worshipअहम् (aham)I

पत्थर और सुन्दर शय्या में, सर्प और मोतियों की माला में, बहुमूल्य रत्न और मिट्टी के ढेले में, मित्र और शत्रु के पक्ष में, तिनके और कमल-नयनी स्त्री में, साधारण प्रजा और पृथ्वी के सम्राट में — इन सबके प्रति समान भाव रखता हुआ मैं कब सदाशिव का भजन करूँगा?

Towards a stone and a fine bed, a serpent and a string of pearls, the costliest gem and a clod of earth, the side of a friend and the side of a foe, a blade of grass and a lotus-eyed woman, a common subject and the emperor of the earth — when, holding the same regard for them all, shall I worship Sadāśiva?

13

कदा निलिम्पनिर्झरीनिकुञ्जकोटरे वसन् विमुक्तदुर्मतिः सदा शिरःस्थमञ्जलिं वहन् ।
विमुक्तलोललोचनो ललामभाललग्नकः शिवेति मन्त्रमुच्चरन् कदा सुखी भवाम्यहम् ॥ १३ ॥

कदा निलिम्प-निर्झरी-निकुञ्ज-कोटरे वसन् विमुक्त-दुर्मतिः सदा शिरः-स्थम् अञ्जलिम् वहन् ।
विमुक्त-लोल-लोचनः ललाम-भाल-लग्नकः शिव इति मन्त्रम् उच्चरन् कदा सुखी भवामि अहम् ॥ १३ ॥

kadā nilimpa-nirjharī-nikuñja-koṭare vasan vimukta-durmatiḥ sadā śiraḥ-stham añjalim vahan.
vimukta-lola-locanaḥ lalāma-bhāla-lagnakaḥ śiva iti mantram uccaran kadā sukhī bhavāmi aham.

कदा (kadā)कबनिलिम्प-निर्झरी-निकुञ्ज-कोटरे (nilimpa-nirjharī-nikuñja-koṭare)देव-नदी गंगा के तट के कुंजों की गुफा मेंवसन् (vasan)रहता हुआविमुक्त-दुर्मतिः (vimukta-durmatiḥ)दुर्बुद्धि से मुक्तसदा (sadā)सदाशिरः-स्थम् (śiraḥ-stham)सिर पर रखीअञ्जलिम् (añjalim)अंजलिवहन् (vahan)धारण करता हुआविमुक्त-लोल-लोचनः (vimukta-lola-locanaḥ)चंचल दृष्टि को त्यागे हुएललाम-भाल-लग्नकः (lalāma-bhāla-lagnakaḥ)सुन्दर भाल वाले शिव में मन लगाएशिव (śiva)"शिव"इति (iti)यहमन्त्रम् (mantram)मन्त्रउच्चरन् (uccaran)उच्चारण करता हुआकदा (kadā)कबसुखी (sukhī)सुखीभवामि (bhavāmi)होऊँगाअहम् (aham)मैं

कदा (kadā)whenनिलिम्प-निर्झरी-निकुञ्ज-कोटरे (nilimpa-nirjharī-nikuñja-koṭare)in a hollow among the thickets by the river of the godsवसन् (vasan)dwellingविमुक्त-दुर्मतिः (vimukta-durmatiḥ)freed of evil thoughtsसदा (sadā)everशिरः-स्थम् (śiraḥ-stham)held above the headअञ्जलिम् (añjalim)joined palmsवहन् (vahan)bearingविमुक्त-लोल-लोचनः (vimukta-lola-locanaḥ)my restless gaze let goललाम-भाल-लग्नकः (lalāma-bhāla-lagnakaḥ)fixed on the Lord of the beautiful browशिव (śiva)"Śiva"इति (iti)thusमन्त्रम् (mantram)the mantraउच्चरन् (uccaran)chantingकदा (kadā)whenसुखी (sukhī)happyभवामि (bhavāmi)shall beअहम् (aham)I

कब मैं देव-नदी गंगा के तट के कुंजों की गुफा में रहता हुआ, दुर्बुद्धि से मुक्त होकर, सदा सिर पर जुड़े हाथ उठाए, चंचल दृष्टि को त्यागकर, सुन्दर भाल वाले शिव में मन लगाए हुए, "शिव" मन्त्र का उच्चारण करता हुआ — कब मैं सुखी होऊँगा?

When shall I, dwelling in a hollow among the thickets by the river of the gods, freed of evil thoughts, ever holding my joined palms above my head, my restless gaze stilled, my mind fixed on the Lord of the beautiful brow, chanting the mantra "Śiva" — when shall I be happy?

Phalashrutiफलश्रुति

इमं हि नित्यमेवमुक्तमुत्तमोत्तमं स्तवं पठन्स्मरन्ब्रुवन्नरो विशुद्धिमेति सन्ततम् ।
हरे गुरौ सुभक्तिमाशु याति नान्यथा गतिं विमोहनं हि देहिनां सुशङ्करस्य चिन्तनम् ॥ १४ ॥

इमम् हि नित्यम् एवम् उक्तम् उत्तम-उत्तमम् स्तवम् पठन् स्मरन् ब्रुवन् नरः विशुद्धिम् एति सन्ततम् ।
हरे गुरौ सुभक्तिम् आशु याति न अन्यथा गतिम् विमोहनम् हि देहिनाम् सुशङ्करस्य चिन्तनम् ॥ १४ ॥

imam hi nityam evam uktam uttama-uttamam stavam paṭhan smaran bruvan naraḥ viśuddhim eti santatam.
hare gurau subhaktim āśu yāti na anyathā gatim vimohanam hi dehinām suśaṅkarasya cintanam.

इमम् (imam)इसहि (hi)निश्चय हीनित्यम् (nityam)नित्यएवम् (evam)इस प्रकारउक्तम् (uktam)कहे गएउत्तम-उत्तमम् (uttama-uttamam)श्रेष्ठतमस्तवम् (stavam)स्तोत्र कोपठन् (paṭhan)पढ़ता हुआस्मरन् (smaran)स्मरण करता हुआब्रुवन् (bruvan)बोलता हुआनरः (naraḥ)मनुष्यविशुद्धिम् (viśuddhim)शुद्धि कोएति (eti)प्राप्त होता हैसन्ततम् (santatam)सदाहरे (hare)हर मेंगुरौ (gurau)गुरु-स्वरूप मेंसुभक्तिम् (subhaktim)उत्तम भक्तिआशु (āśu)शीघ्रयाति (yāti)पाता हैन (na)नहींअन्यथा (anyathā)दूसरीगतिम् (gatim)गतिविमोहनम् (vimohanam)मोह हरने वालाहि (hi)क्योंकिदेहिनाम् (dehinām)देहधारियों कासुशङ्करस्य (suśaṅkarasya)कल्याणकारी शंकर काचिन्तनम् (cintanam)चिन्तन

इमम् (imam)thisहि (hi)indeedनित्यम् (nityam)dailyएवम् (evam)thusउक्तम् (uktam)spokenउत्तम-उत्तमम् (uttama-uttamam)finest of allस्तवम् (stavam)hymnपठन् (paṭhan)readingस्मरन् (smaran)rememberingब्रुवन् (bruvan)recitingनरः (naraḥ)a manविशुद्धिम् (viśuddhim)purityएति (eti)attainsसन्ततम् (santatam)lastingहरे (hare)in Haraगुरौ (gurau)the teacherसुभक्तिम् (subhaktim)true devotionआशु (āśu)quicklyयाति (yāti)gainsन (na)noअन्यथा (anyathā)otherगतिम् (gatim)courseविमोहनम् (vimohanam)dispelling delusionहि (hi)forदेहिनाम् (dehinām)of embodied beingsसुशङ्करस्य (suśaṅkarasya)of the gracious Śaṅkaraचिन्तनम् (cintanam)meditation

इस प्रकार कहे गए इस श्रेष्ठतम स्तोत्र को जो मनुष्य नित्य पढ़ता, स्मरण करता और बोलता है, वह सदा के लिए शुद्ध हो जाता है; वह शीघ्र ही गुरु-स्वरूप हर (शिव) में उत्तम भक्ति पाता है, उसकी कोई और गति नहीं होती; क्योंकि कल्याणकारी शंकर का चिन्तन देहधारियों का मोह हर लेता है।

Whoever reads, remembers or recites, day after day, this finest of hymns, spoken thus, attains a lasting purity. He quickly gains true devotion to Hara, the teacher, and knows no other course; for meditation on the gracious Śaṅkara takes away the delusion of embodied beings.

पूजावसानसमये दशवक्त्रगीतं यः शम्भुपूजनपरं पठति प्रदोषे ।
तस्य स्थिरां रथगजेन्द्रतुरङ्गयुक्तां लक्ष्मीं सदैव सुमुखीं प्रददाति शम्भुः ॥ १५ ॥

पूजा-अवसान-समये दश-वक्त्र-गीतम् यः शम्भु-पूजन-परम् पठति प्रदोषे ।
तस्य स्थिराम् रथ-गज-इन्द्र-तुरङ्ग-युक्ताम् लक्ष्मीम् सदा एव सुमुखीम् प्रददाति शम्भुः ॥ १५ ॥

pūjā-avasāna-samaye daśa-vaktra-gītam yaḥ śambhu-pūjana-param paṭhati pradoṣe.
tasya sthirām ratha-gaja-indra-turaṅga-yuktām lakṣmīm sadā eva sumukhīm pradadāti śambhuḥ.

पूजा-अवसान-समये (pūjā-avasāna-samaye)पूजा के अन्त के समयदश-वक्त्र-गीतम् (daśa-vaktra-gītam)दशमुख रावण के गाएयः (yaḥ)जोशम्भु-पूजन-परम् (śambhu-pūjana-param)शम्भु की पूजा को समर्पितपठति (paṭhati)पढ़ता हैप्रदोषे (pradoṣe)प्रदोष-काल मेंतस्य (tasya)उसेस्थिराम् (sthirām)स्थिररथ-गज-इन्द्र-तुरङ्ग-युक्ताम् (ratha-gaja-indra-turaṅga-yuktām)रथ, श्रेष्ठ हाथियों और घोड़ों से युक्तलक्ष्मीम् (lakṣmīm)लक्ष्मीसदा (sadā)सदाएव (eva)हीसुमुखीम् (sumukhīm)प्रसन्नमुखीप्रददाति (pradadāti)प्रदान करते हैंशम्भुः (śambhuḥ)शम्भु

पूजा-अवसान-समये (pūjā-avasāna-samaye)at the close of worshipदश-वक्त्र-गीतम् (daśa-vaktra-gītam)sung by the ten-faced oneयः (yaḥ)whoeverशम्भु-पूजन-परम् (śambhu-pūjana-param)given to the worship of Śambhuपठति (paṭhati)recitesप्रदोषे (pradoṣe)at pradoṣaतस्य (tasya)to himस्थिराम् (sthirām)steadfastरथ-गज-इन्द्र-तुरङ्ग-युक्ताम् (ratha-gaja-indra-turaṅga-yuktām)rich in chariots, lordly elephants and horsesलक्ष्मीम् (lakṣmīm)fortuneसदा (sadā)everएव (eva)indeedसुमुखीम् (sumukhīm)gracious of faceप्रददाति (pradadāti)bestowsशम्भुः (śambhuḥ)Śambhu

पूजा के अन्त में दशमुख (रावण) के गाए इस स्तोत्र को, जो शम्भु की पूजा को ही समर्पित है, जो प्रदोष-काल में पढ़ता है, उसे शम्भु रथ, श्रेष्ठ हाथियों और घोड़ों से युक्त स्थिर और सदा प्रसन्नमुखी लक्ष्मी प्रदान करते हैं।

Whoever, at the close of worship in the hour of pradoṣa, recites this hymn sung by the ten-headed one, given wholly to the worship of Śambhu — to him Śambhu bestows a steadfast fortune, rich in chariots, lordly elephants and horses: a Lakṣmī ever gracious of face.