Ganesha Pancharatnam

श्रीगणेशपञ्चरत्नम्

"Mudā karāttamodakaṃ" — Adi Shankaracharya's five gems in praise of Ganesha, with a sixth verse on the fruit of reciting them. Each gem is one cascading sentence of rhyming epithets: the modaka held in his hand, the crescent worn as a crest-jewel, the elephant-demon undone, the obstacle cut away, and the One-Tusked one seated for ever in the yogi's heart. Recited at daybreak.

1

मुदा करात्तमोदकं सदा विमुक्तिसाधकं कलाधरावतंसकं विलासिलोकरक्षकम् ।
अनायकैकनायकं विनाशितेभदैत्यकं नताशुभाशुनाशकं नमामि तं विनायकम् ॥ १ ॥

muda karattamodakam sada vimuktisadhakam kaladharavatamsakam vilasilokarakshakam |
anayakaikanayakam vinashitebhadaityakam natashubhashunashakam namami tam vinayakam || 1 ||

मुदा कर-आत्त-मोदकम् सदा विमुक्ति-साधकम् कलाधर-अवतंसकम् विलासि-लोक-रक्षकम् ।
अनायक-एक-नायकम् विनाशित-इभ-दैत्यकम् नत-अशुभ-आशु-नाशकम् नमामि तम् विनायकम् ॥ १ ॥

mudā kara-ātta-modakam sadā vimukti-sādhakam kalādhara-avataṃsakam vilāsi-loka-rakṣakam |
anāyaka-eka-nāyakam vināśita-ibha-daityakam nata-aśubha-āśu-nāśakam namāmi tam vināyakam || 1 ||

जो प्रसन्नतापूर्वक हाथ में मोदक लिए हुए हैं, और जो सदा मुक्ति सिद्ध करने वाले हैं, जो चन्द्रकला को मस्तक के आभूषण रूप में धारण करते हैं, और इस आनन्दमय लोक की रक्षा करते हैं। जो अनाथों के एकमात्र नायक हैं, और जिन्होंने गजरूपी दैत्य का नाश किया, और जो नतमस्तक भक्तों के अशुभ को शीघ्र मिटा देते हैं — उन विनायक को मैं नमस्कार करता हूँ।

Who holds the modaka in his hand with delight, and who ever brings liberation about, who wears the crescent moon as his crest-jewel, and guards this world of delight. The one leader of those who have no leader, destroyer of the elephant-demon, and who swiftly undoes the ill fortune of those who bow — to that Vināyaka I bow.

2

नतेतरातिभीकरं नवोदितार्कभास्वरं नमत्सुरारिनिर्जरं नताधिकापदुद्धरम् ।
सुरेश्वरं निधीश्वरं गजेश्वरं गणेश्वरं महेश्वरं तमाश्रये परात्परं निरन्तरम् ॥ २ ॥

natetaratibhikaram navoditarkabhasvaram namatsurarinirjaram natadhikapaduddharam |
sureshvaram nidhishvaram gajeshvaram ganeshvaram maheshvaram tamashraye paratparam nirantaram || 2 ||

नत-इतर-अतिभीकरम् नव-उदित-अर्क-भास्वरम् नमत्-सुर-अरि-निर्जरम् नत-अधिक-आपत्-उद्धरम् ।
सुर-ईश्वरम् निधि-ईश्वरम् गज-ईश्वरम् गण-ईश्वरम् महा-ईश्वरम् तम् आश्रये परात्-परम् निरन्तरम् ॥ २ ॥

nata-itara-atibhīkaram nava-udita-arka-bhāsvaram namat-sura-ari-nirjaram nata-adhika-āpat-uddharam |
sura-īśvaram nidhi-īśvaram gaja-īśvaram gaṇa-īśvaram mahā-īśvaram tam āśraye parāt-param nirantaram || 2 ||

जो नत न होने वाले शत्रुओं के लिए अत्यन्त भयंकर हैं, और नवोदित सूर्य के समान देदीप्यमान हैं, जिन्हें असुर और देवता दोनों नमन करते हैं, और जो शरणागतों को घोर विपत्ति से उबार लेते हैं। जो देवताओं के ईश्वर हैं, निधियों के ईश्वर हैं, गजों के ईश्वर हैं और गणों के ईश्वर हैं, उन महेश्वर की, जो परे से भी परे हैं, मैं निरन्तर शरण लेता हूँ।

Terrible to the foes who will not bow, radiant as the newly risen sun, before whom the gods' foes and the ageless gods alike bow, who lifts those who bow to him out of dire calamity. Lord of the gods, lord of treasures, lord of elephants, lord of the hosts, the great Lord, higher than the highest — in him I take refuge without ceasing.

3

समस्तलोकशङ्करं निरस्तदैत्यकुञ्जरं दरेतरोदरं वरं वरेभवक्त्रमक्षरम् ।
कृपाकरं क्षमाकरं मुदाकरं यशस्करं मनस्करं नमस्कृतां नमस्करोमि भास्वरम् ॥ ३ ॥

samastalokashankaram nirastadaityakunjaram daretarodaram varam varebhavaktramaksharam |
kripakaram kshamakaram mudakaram yashaskaram manaskaram namaskritam namaskaromi bhasvaram || 3 ||

समस्त-लोक-शङ्करम् निरस्त-दैत्य-कुञ्जरम् दर-इतर-उदरम् वरम् वर-इभ-वक्त्रम् अक्षरम् ।
कृपा-करम् क्षमा-करम् मुदा-करम् यशः-करम् मनः-करम् नमस्कृताम् नमस्करोमि भास्वरम् ॥ ३ ॥

samasta-loka-śaṅkaram nirasta-daitya-kuñjaram dara-itara-udaram varam vara-ibha-vaktram akṣaram |
kṛpā-karam kṣamā-karam mudā-karam yaśaḥ-karam manaḥ-karam namaskṛtām namaskaromi bhāsvaram || 3 ||

जो समस्त लोकों का कल्याण करते हैं, और जिन्होंने गजरूपी दैत्य को परास्त कर दिया, जिनका उदर छोटा नहीं — विशाल है; जो वरेण्य हैं, गजश्रेष्ठ का मुख धारण करते हैं, और अक्षर हैं। जो कृपा करते हैं, क्षमा करते हैं, आनन्द देते हैं और यश देते हैं, और जो नमस्कार करने वालों को बुद्धि देते हैं — उन तेजोमय को मैं नमस्कार करता हूँ।

The bringer of good to all the worlds, who cast out the demon-elephant, whose belly is anything but small, the excellent one, faced like the noblest elephant, imperishable. Giver of grace, giver of forgiveness, giver of joy, giver of renown, and giver of understanding to those who salute him — to that shining one I make my salutation.

4

अकिञ्चनार्तिमार्जनं चिरन्तनोक्तिभाजनं पुरारिपूर्वनन्दनं सुरारिगर्वचर्वणम् ।
प्रपञ्चनाशभीषणं धनञ्जयादिभूषणं कपोलदानवारणं भजे पुराणवारणम् ॥ ४ ॥

akinchanartimarjanam chirantanoktibhajanam puraripurvanandanam surarigarvacharvanam |
prapanchanashabhishanam dhananjayadibhushanam kapoladanavaranam bhaje puranavaranam || 4 ||

अकिञ्चन-आर्ति-मार्जनम् चिरन्तन-उक्ति-भाजनम् पुर-अरि-पूर्व-नन्दनम् सुर-अरि-गर्व-चर्वणम् ।
प्रपञ्च-नाश-भीषणम् धनञ्जय-आदि-भूषणम् कपोल-दान-वारणम् भजे पुराण-वारणम् ॥ ४ ॥

akiñcana-ārti-mārjanam cirantana-ukti-bhājanam pura-ari-pūrva-nandanam sura-ari-garva-carvaṇam |
prapañca-nāśa-bhīṣaṇam dhanañjaya-ādi-bhūṣaṇam kapola-dāna-vāraṇam bhaje purāṇa-vāraṇam || 4 ||

जो निर्धनों की पीड़ा को पोंछ देते हैं, और जो प्राचीन स्तुति-वचनों के पात्र हैं, जो पुरारि (शिव) के ज्येष्ठ पुत्र हैं, और जो असुरों के गर्व को चबा डालते हैं। जो प्रपंच के नाश के लिए भीषण रूप धारण करते हैं, और धनंजय आदि से विभूषित हैं, जिनके कपोलों से मद झरता रहता है — उन पुरातन गजस्वरूप को मैं भजता हूँ।

Who wipes away the pain of the destitute, the vessel of the ancients' words of praise, the elder son of the foe of Tripura, who chews the pride of the demons to pieces. Fearsome for the undoing of the world's web of appearances, adorned with Dhanañjaya and the rest, from whose cheeks the ichor streams — I worship that ancient elephant.

5

नितान्तकान्तदन्तकान्तिमन्तकान्तकात्मजं अचिन्त्यरूपमन्तहीनमन्तरायकृन्तनम् ।
हृदन्तरे निरन्तरं वसन्तमेव योगिनां तमेकदन्तमेव तं विचिन्तयामि सन्ततम् ॥ ५ ॥

nitantakantadantakantimantakantakatmajam achintyarupamantahinamantarayakrintanam |
hridantare nirantaram vasantameva yoginam tamekadantameva tam vichintayami santatam || 5 ||

नितान्त-कान्त-दन्त-कान्तिम् अन्तक-अन्तक-आत्मजम् अचिन्त्य-रूपम् अन्त-हीनम् अन्तराय-कृन्तनम् ।
हृत्-अन्तरे निरन्तरम् वसन्तम् एव योगिनाम् तम् एक-दन्तम् एव तम् विचिन्तयामि सन्ततम् ॥ ५ ॥

nitānta-kānta-danta-kāntim antaka-antaka-ātmajam acintya-rūpam anta-hīnam antarāya-kṛntanam |
hṛt-antare nirantaram vasantam eva yoginām tam eka-dantam eva tam vicintayāmi santatam || 5 ||

जिनके दन्त की कान्ति अत्यन्त मनोहर है, और जो अन्तक (यम) के भी अन्तक — शिव — के पुत्र हैं, जिनका रूप अचिन्त्य है, जिनका कोई अन्त नहीं, और जो विघ्नों को काट डालते हैं। जो योगियों के हृदय के भीतर निरन्तर निवास करते हैं — उन्हीं एकदन्त का मैं सतत चिन्तन करता हूँ।

Whose tusk shines with a beauty past all telling, son of the ender of Death's own ender, whose form is beyond thought, who has no ending, who cuts every obstacle away. Who dwells unceasingly within the heart of the yogis — on him, on that One-Tusked one alone, I meditate without end.

6

महागणेशपञ्चरत्नमादरेण योऽन्वहं प्रजल्पति प्रभातके हृदि स्मरन्गणेश्वरम् ।
अरोगतामदोषतां सुसाहितीं सुपुत्रतां समाहितायुरष्टभूतिमभ्युपैति सोऽचिरात् ॥ ६ ॥

mahaganeshapancharatnamadarena yonvaham prajalpati prabhatake hridi smaranganeshvaram |
arogatamadoshatam susahitim suputratam samahitayurashtabhutimabhyupaiti sochirat || 6 ||

महा-गणेश-पञ्चरत्नम् आदरेण यः अन्वहम् प्रजल्पति प्रभातके हृदि स्मरन् गणेश्वरम् ।
अरोगताम् अदोषताम् सुसाहितीम् सुपुत्रताम् समाहित-आयुः अष्ट-भूतिम् अभ्युपैति सः अचिरात् ॥ ६ ॥

mahā-gaṇeśa-pañcaratnam ādareṇa yaḥ anvaham prajalpati prabhātake hṛdi smaran gaṇeśvaram |
arogatām adoṣatām susāhitīm suputratām samāhita-āyuḥ aṣṭa-bhūtim abhyupaiti saḥ acirāt || 6 ||

जो इस महागणेश-पञ्चरत्न का आदरपूर्वक प्रतिदिन — प्रातःकाल हृदय में गणेश्वर का स्मरण करते हुए पाठ करता है, वह नीरोगता, निर्दोषता, उत्तम वाणी-कौशल और सुपुत्र — तथा पूर्ण आयु और अष्ट सिद्धियाँ — शीघ्र ही प्राप्त कर लेता है।

Whoever, with reverence, day after day — recites this Mahā-Gaṇeśa Pañcaratna at daybreak, remembering Gaṇeśvara in his heart, gains freedom from disease, freedom from fault, a gift for good speech, worthy children, a full span of life and the eight powers — and he gains them before long.